pl. Solidarności 1/3/5, 53-661 Wrocław
biuro@dobrynurt.pl

Mutyzm wybiórczy

Czym jest mutyzm wybiórczy?

Chcąc zrozumieć, czym jest mutyzm wybiórczy (selektywny), warto wiedzieć, że jest to zaburzenie lękowe, które polega na trudnościach w komunikowaniu się. Dziecko nie chce mówić w niektórych sytuacjach, w obecności pewnych osób (np. w szkole, przedszkolu czy na spotkaniach rodzinnych), w innych natomiast komunikuje się swobodnie (np. w domu). Pierwsze objawy najczęściej pojawiają się przed piątym rokiem życia.

Często mówi się, że to tylko nieśmiałość, „samo przejdzie” lub że wiele dzieci zachowuje się podobnie. Z mutyzmu nie można „wyrosnąć”, trzeba jednak nad nim pracować. Ważne, aby szybko postawić wstępną diagnozę, wprowadzić działania wspierające dziecko w pokonaniu lęku przed mówieniem, aby nie doprowadzić do utrwalenia lub dalszych zaburzeń (np. depresji, fobii społecznej) spowodowanych pogłębiającym się lękiem.

Osoby z mutyzmem wybiórczym (MW) nie manipulują otoczeniem, ich celem nie jest skupienie na sobie uwagi. To jest ich wybór spowodowany lękiem, jaki odczuwają, blokując ich możliwość wypowiedzi.

Dziecko umie mówić i chce mówić, ale nie może – oznaki mutyzmu wybiórczego

  • brak mowy nie jest spowodowany brakiem wiedzy lub nieznajomością języka;
  • czas jego trwania przekraczać powinien co najmniej jeden miesiąc, aby można było mówić o mutyzmie wybiórczym;
  • komunikacja z innymi staje się przeszkodą;
  • sytuacje, w których dziecko mówi lub nie, występują w sposób przewidywalny, powtarzający się;
  • wykluczone zostało występowanie całościowych zaburzeń rozwoju, zaburzeń słuchu oraz neurologicznych przyczyn zaburzeń mowy.

Istnieje szereg powodów, dla których dziecko może nie mówić, przyczyny mogą współwystępować. Dzieci z mutyzmem wybiórczym podpadają pod jedną z trzech kategorii:

  • „czysty” mutyzm wybiórczy – jest lękiem przed mówieniem, zależny od tego, kto słyszy mówiącą osobę. Może to być mutyzm wybiórczy lekkiego lub ciężkiego stopnia;
  • mutyzm wybiórczy + zaburzenia mowy lub języka, bądź nauka dodatkowego języka;
  • mutyzm wybiórczy + inne zaburzenia – na przykład ze spektrum autyzmu, a także fobia społeczna i inne znaczące problemy natury medycznej, środowiskowej czy emocjonalnej.

Dziecko z mutyzmem wybiórczym funkcjonuje najczęściej w normie rozwojowej i intelektualnej. Potrafi mówić, a nawet jest gadatliwe i głośne w wybranym przez siebie otoczeniu, najczęściej domu rodzinnym (bezpiecznym otoczeniu). Potrafi swobodnie rozmawiać z kolegą na placu zabaw, ale nie w klasie, gdzie może być usłyszane przez inne osoby. Często komunikuje się za pomocą gestów, mimiki czy szeptów, nie mogąc wydobyć z siebie głosu, ponieważ może odczuwać przerażenie na samą myśl o rozmowie z pewnymi ludźmi. Powoduje to uczucie blokady w krtani wskutek napięcia mięśni tak silnego, że nie może wydobyć żadnego dźwięku, nawet głośnego śmiechu czy płaczu. Prawdopodobnie unika kontaktu wzrokowego, rzadko prosi o pomoc, czuje obawę przed wizytami w toalecie w miejscach publicznych. Może być wyśmiewane przez rówieśników, co powoduje jeszcze większą izolację.

Choć wydawałoby się, że dzieci te stronią od rówieśników, wcale tak nie jest. Potrzebują one akceptacji, towarzystwa, pewności, że są lubiane.

Co może zrobić najbliższe otoczenie, aby pomóc dziecku?

  • przede wszystkim zaakceptować problemy z mową dziecka, spokojnie dążąc krok po kroku do poprawy sytuacji;
  • nie zmuszać dziecka do mówienia – jeśli będzie gotowe, zacznie to robić. Powtarzające się zachęty do głośniejszego mówienia, albo częstszego udziału w rozmowie, tylko pogłębią dyskomfort dziecka. Brak wsparcia natomiast zwiększa ryzyko dalszego ograniczania mowy, a także obniżenia samooceny u dzieci z mutyzmem wybiórczym;
  • nie wymagać używania zwrotów grzecznościowych;
  • starać się nie wyręczać dziecka z jego obowiązków – dać mu szansę samemu zadbać o siebie, ubierać się, zjadać posiłki, myć ręce bez obawy, że narobi bałaganu. Jeśli nawet nie wszystko pójdzie od razu poprawnie(!), dać mu szansę, to jego czas na naukę, rozwój poprzez próbowanie;
  • unikać odpowiadania za niego oraz zaspokajania jego potrzeb przed zakomunikowaniem;
  • nie pozwalać dziecku na wycofanie się z różnych sytuacji społecznych;
  • oczekując mniej, bardziej wspieramy dziecko, płynnie wspomagając jego rozwój;
  • nawiązać z nim bliską, przyjacielską relację poprzez zabawę i wspólnie spędzony czas;
  • gdy dziecko zaczyna mówić, nie skupiać się na tym fakcie, okazując zaskoczenie, powinno się naturalnie kontynuować rozmowę;
  • doceniać malucha, koncentrując się na jego mocnych stronach;
  • szukać rzetelnych informacji oraz wsparcia wśród specjalistów (psychologów, pedagogów).

Jaki może mieć związek z lękiem separacyjnym?

W obecnym czasie rodziny są coraz bardziej zabiegane, dzieci idą coraz wcześniej do przedszkola lub szkoły i mogą nie być jeszcze gotowe na taką rozłąkę. Dziecko czuje się bezpiecznie, będąc blisko mamy, gdy ją widzi, słyszy, czuje jej bliskość. Nie mając jej w polu widzenia, może czuć się bezradne. Dziecko lękowe, przejawiające objawy lęku separacyjnego rozpoczynające edukację przedszkolną, powinno być stopniowo przygotowywane do separacji od najbliższego opiekuna. Warto zatem zaplanować trening takiej separacji, zostawiając dziecko z najbliższą rodziną lub dobrymi znajomymi. Można zacząć od kilku minut i stopniowo wydłużać ten czas. Pamiętajmy, że pracujący rodzice, to zupełnie normalna sytuacja, nie krzywda. Dajmy sobie i dziecku czas, aby się przyzwyczaić do nowej sytuacji.

Jak mówi prof. Czesław Czabała „Ciężko żyje się z lękiem, ale można sobie poradzić. Najważniejsze to niezaprzeczanie tym emocjom. Dopuszczenie do świadomości tego, że człowiek ma prawo się bać. To daje szansę na zrobienie kolejnego kroku – zadania sobie pytania o powód tego lęku. Refleksja daje okazję do przejęcia kontroli rozumu nad uczuciami. One się stają troszeczkę jaśniejsze, bardziej zrozumiałe. I wtedy pojawia się możliwość zrobienia czegoś, co sprawi, że człowiek nie będzie się już bał tak bardzo. Albo w ogóle przestanie się bać”.

Czy wiesz, że najlepszą wspierającą terapią mutyzmu wybiórczego jest poczucie humoru i uśmiech rodziców?

„Mutyzm wybiórczy. Poradnik dla rodziców, nauczycieli i specjalistów”, Maria Bystrzanowska, 2017

„Gdy obawy paraliżują nasze działania” – Rozmowa A. Sowy z Prof. dr hab. Czesławem Czabałą

 

Jedna odpowiedź

  1. Grazyna pisze:

    Mutyzmu nie należy aż tak łączyć z lekiem separacyjnym.
    Mutyzmu tez dziecko nie pozbędzie się mutyzmu w gabinecie, jak niestety często proponują psycholodzy, którzy potrzebują porządnego przeszkolenia na ten te i wiedzy zdobytej podczas pracy oprócz tego intuicji.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *